Bilans kompetencji

Obserwowane obecnie zmieniające się wymagania rynku pracy, zjawisko bezrobocia obejmujące także absolwentów szkół wyższych i pojawiająca się wśród osób pracujących niepewność, co do dalszej przyszłości zawodowej, zwiększa zapotrzebowanie na poradnictwo zawodowe.  Jak wiadomo, celem poradnictwa jest udzielanie pomocy w podejmowaniu decyzji zawodowych, które mają istotne znaczenie w rozwoju kariery zawodowej.  Kiedy mówimy        o rozwoju kariery zawodowej mamy na myśli fakt, że kariera jest częścią szerszego procesu rozwoju życia jednostki, wpływa na ten proces i jednocześnie podlega jego wpływowi.  Wielu ludzi traci pracę, wielu zmuszonych jest do podjęcia trudu przekwalifikowania się.  Wiele firm upada, łączy się z innymi firmami lub zmienia gruntownie profil produkcji.  Firmy te zwalniają pracowników, ale także poszukują kandydatów do pracy z odpowiednimi kompetencjami.
Międzynarodowe gremia specjalistów traktują obecnie życie zawodowe człowieka jako trwający całe życie proces uczenia się i rozwoju, który musi być wspierany przez odpowiednie doradztwo zawodowe.  Doradcy zawodowi powinni umieć sprostać tym wyzwaniom.  Muszą          z jednej strony stymulować jednostki do ustawicznego kształcenia się, a z drugiej  -  śledzić zmieniające się wymagania stawiane przez pracodawców kandydatom do pracy.  Pracodawcy bowiem oczekują od pracowników gotowości do permanentnego uczenia się, doskonalenia dotychczasowych kwalifikacji i nabywania nowych umiejętności.  Obserwując zmiany                  w przygotowaniu zawodowym, zatrudnieniu i pracy, szczególną wagę przykłada się do kompetencji pracowników. Mówiąc o kompetencjach zawodowych mamy na myśli umiejętności, które uzewnętrzniają się w działaniach sprawnych, efektywnych i celowo zorganizowanych.  Pozostałym elementem kompetencji jest wiedza, a także wynikające z niej rozumienie i doświadczenie.  Oprócz kompetencji zawodowych istotne są także umiejętności pozazawodowe przydatne w pracy, a więc : 
•	zespół umiejętności społecznych obejmujących m.in. komunikowanie się                              i współdziałanie w grupie, 
•	umiejętność ustawicznego uczenia się,
•	umiejętność radzenia sobie z zachodzącymi przeobrażeniami, co oznacza nie tylko przystosowanie się do coraz bardziej skomputeryzowanego środowiska pracy, ale także do szerokiego zakresu nowych technologii i zmian organizacyjnych.

Pojawiło się zapotrzebowanie na tworzenie bilansów kompetencji.
W Polsce, jak dotąd nie uruchomiono placówki bilansów kompetencji.  Dotychczasowe działania sprowadzały się do przeszkolenia niewielkiej kadry doradców zawodowych urzędów pracy i Centrum Metodycznego Informacji i Poradnictwa Zawodowego oraz przeprowadzenia pierwszych bilansów kompetencji.  Jedynymi w Polsce placówkami, które dysponują potencjałem kadrowym mogącym, po odpowiednim przeszkoleniu, prowadzić usługi bilansów kompetencji są Centra Informacji i Planowania Kariery Zawodowej wojewódzkich urzędów pracy.  Ponadto, posiadają one nowoczesne wyposażenie, zasoby informacji o zawodach i rynku pracy i narzędzia psychologicznego pomiaru.

BILANS KOMPETENCJI  - można określić jako proces dochodzenia do  poszerzonej samooceny przez osobę przy udziale merytorycznego wsparcia ze strony doradcy zawodowego oraz innych specjalistów w budowaniu własnej ścieżki edukacyjnej i zawodowej.

Samoocena dotyczy określenia aktualnej sytuacji zawodowej klienta, analizy składowych tworzących jego doświadczenie zawodowe i życiowe, ocenę zdolności, umiejętności - identyfikację zasobów oraz ocenę poziomu adaptacji do potencjalnie nowych sytuacji. Praca podczas Bilansu Kompetencji polega na przeanalizowaniu i ponownym odkryciu przez osobę swojego potencjału, wewnętrznej identyfikacji w procesie ewolucji zmian w życiu zawodowym i określeniu zdobyczy zawodowych.

Bilans Kompetencji winien służyć również  lepszemu  poznaniu środowiska pracy oraz dokładnej analizie wybranego segmentu rynku pracy.
 
Założenia wstępne do przeprowadzenia Bilansu Kompetencji.
1.	Kompetencje występują tu jako pojęcie w zakresie operacyjnym. Powiązane z działaniem, postrzegane i ujawniane poprzez działalność zawodową. Kompetencje służą do osiągnięcia celu wytyczonego przez osobę.
2.	Kompetencje  zawierają się w danym kontekście: sytuacji zawodowej, i środowisku pracy. Są powiązane ze specyfiką miejsca, gdzie działalność się odbywa oraz jego rodzajem. Kompetencja to struktura usystematyzowana, wynikająca z powiązania wszystkich elementów struktury osoby, wchodząca w interakcje i zależność miedzy sobą                              i współzależne z hierarchią i strukturą organizacyjną panującą w danym przedsiębiorstwie.
3.	Kompetencje należy postrzegać całościowo jak na złożoną strukturę osobowości składającą się z „obrazu ja”, oczekiwań, motywacji, życzeń.
Kompetencje służą wprowadzaniu wiedzy w życie.
Tryptyk wiedzy analizowany w Bilansie Kompetencji
1.	Umieć być (wiedza o sobie)
2.	Umieć wykonywać (wiedza praktyczna)
3.	Wiedza (jej cztery poziomy)
a)	wiedza teoretyczna – pozwala poznać i zrozumieć świat rzeczywisty, bez                                        związku z działaniem,
b)	wiedza proceduralna – umożliwia zainwestowanie wiedzy teoretycznej w   działanie, która pozwala na zorganizowanie i nadanie  działaniom struktury i dotyczy „sposobów działania, warunków ułożenia procedur i sposobów w jaki  działają”.
c)	wiedza praktyczna – ściśle związana z doświadczeniem, wynikająca z niego; 
     nabywana jest w sytuacji pracy,
d)	wiedza now-how - decydująca o indywidualnym charakterze realizacji zadań, inaczej „konkretne gesty praktyki”.

Bilans Kompetencji służy dokonaniu analizy osoby poprzez te 3 elementy.

Kompetencje (w ujęciu Bilansu) – to kompleksowy system wzajemnych działań, powiązanych z wiedzą praktyczną, całość wiadomości oraz standardowych procedur postępowania, decydujących o typie indywidualnego rozumowania i sposobie funkcjonowania. Kompetencje są strukturą dynamiczną. Składa się na nie wiedza płynąca z doświadczenia potrzebna do podjęcia działania bez konieczności uczenia się.
Bilans Kompetencji pomaga jednostce w rozwoju osobistym i wyposaża ją w środki decyzji na temat własnej kariery. Jednocześnie poprzez metody aktywizacyjne poszerza horyzonty możliwości zawodowych. Umożliwia odpowiedź na pytanie „kim jestem i dokąd zmierzam?”.

Bilans obejmuje trzy kategorie kompetencji :
1. Kompetencje osobiste dotyczące sfery poznawczej  (zakres wiedzy, potencjał    intelektualny, zdolności, umiejętności), sfery motywacyjnej (określającej  motywy, ich natężenie oraz kierunki  planowanych lub podejmowanych  działań) oraz sfery  emocjonalnej (stosunku emocjonalnego, nastawienia  klienta do obecnej sytuacji).
2. Kompetencje organizacyjne, pojęcie występujące przy nazywaniu wymagań  stawianych lub określanych przez zakład pracy celem prowadzenia danej   działalności zawodowej.
3. Kompetencje operacyjne, które wynikają z porównania dwóch pierwszych i   które są  bezpośrednio wykorzystywane przez jednostkę w określonych   sytuacjach zawodowych.
W oparciu o poznanie zakresu i poziomu kompetencji operacyjnych można   określić plany działań prowadzące do  rozwinięcia lub zdobycia brakujących  wiadomości lub  umiejętności.

Analiza kompetencji polega na ich kompleksowej (zbiorczej) syntezie oraz rozpatrywaniu ich pojedynczo. Ważnym elementem tej analizy jest subiektywne podejście                i ocena przez klienta  tych kompetencji. Metoda Bilansu skupia się również wokół refleksji klienta nad dotychczasowym przebiegiem kariery zawodowej, jego obecną sytuacją, a także nad możliwością wypracowania planu zawodowego.   
W Bilansie Kompetencji tematem zainteresowania jest konkretny zakres umiejętności         i cech osoby (a więc sprawdzona możliwość wykonania przez jednostkę czynności, prowadzących do uzyskiwania zaprojektowanego wyniku), a nie jej formalne kwalifikacje               i rodzaj przedsiębiorstwa, w którym osoba pracowała. Dla celów Bilansu ważna jest identyfikacja tego, co osoba umie i to, czego może się nauczyć.

Celem przeprowadzenia Bilansu jest 
-	wykształcenie u klienta umiejętności samooceny i odkrycie swojej orientacji zawodowej (Bilans Kompetencji jest również narzędziem pedagogicznym),
-	dokonanie samodzielnej analizy doświadczeń zawodowych przez klienta (potrzebuje do tego doradcy, aby spojrzeć na siebie z dystansu),
-	uzyskanie całościowego spojrzenia na siebie i swoją sytuację zawodową, ale w taki sposób, aby umieć korzystać i reagować na pojawiające się nowe szanse i możliwości podjęcia działalności zawodowej,

Ramy tworzenia Bilansu :
1.	Bilans (i w jego wyniku dokument syntezy) jest sporządzany tylko na wniosek (czyli za zgodą) osoby zgłaszającej się do doradcy zawodowego.
2.	Bilans nie może być wykorzystany przeciwko osobie, która się jemu poddała.
Klient sam decyduje, czy i w jaki sposób przedstawi dokument syntezy pracodawcy                    i osobom trzecim.
3.	Bilans nie może służyć jako uzasadnienie do zwolnienia pracownika.
4.   Klient jest osobą konsultującą (podmiotem Bilansu).

 Narzędzia stosowane do sporządzania Bilansu Kompetencji:
Podstawową techniką wykorzystywaną w przeprowadzeniu Bilansu jest rozmowa doradcza. Dynamika jej przebiegu w znacznym stopniu wynika z wkładu obu stron w daną sytuację oraz od uwarunkowań i okoliczności zewnętrznych jakim są poddane zarówno klient jak i doradca. Równie znaczący jest problem zawodowy zawarty we wniosku składanym przez klienta. Wyznacza on zależnie od potrzeby kierunek procesu doradczego oraz zakres wykorzystywanych narzędzi i technik diagnostycznych.
1.	Rozmowa doradcza oraz wywiady i konsultacje prowadzone przez 
             specjalistów różnych dziedzin.
     2.  Techniki diagnostyczne: 
-	testy psychologiczne służące do oceny typu osobowości, pomiaru poziomu  
      intelektualnego, poziomu kontroli wewnętrznej, umiejętności logicznego  myślenia, 
      Bateria Testów Uzdolnień Ogólnych i inne.
-	kwestionariusze; np. Zestaw do Samobadania wg. J. Hollanda, Kwestionariusz 
      Kompetencji,
-    listy zainteresowań zawodowych,
-    programy komputerowe wspomagające proces doradczy (m.in. Doradca 2000) zawierający  
     bazę danych o zawodach, 
-	informacje zawodowe (Klasyfikacja Zawodów i Specjalności, Przewodnik po Zawodach, 
     charakterystyki zawodowe) oraz dane  statystyczne o lokalnym rynku pracy.

Efekty  Bilansu Kompetencji dla klienta - zarządzanie własnym potencjałem
A. Identyfikacja  potencjału osobistego. Opracowanie w formie protokołu podsumowania zasobów osobistych, elementów tworzących   doświadczenie zawodowe. 
B.  Sformułowanie celów oraz określenie ich hierarchii. 
C.  Określenie planów/ strategii działania .
D.  Wyzwolenie procesu zmiany; identyfikacja rodzaju i poziomu motywacji do zmiany/podjęcia nowej roli zawodowej.
E.  Poznanie informacji o środowisku zawodowym w powiązaniu z  cechami osobistymi                   i celami.
Tak jak już wspomniałam, sporządzania profesjonalnego bilansu kompetencji mogą podjąć się specjalnie przygotowani doradcy zawodowi Centrum Informacji i Planowania Kariery Zawodowej. Można również dokonać indywidualnego bilansu umiejętności i mocnych stron.

To zestawienie cech charakteru, wiedzy i kwalifikacji, wyglądu zewnętrznego oraz wszystkich innych cech pozytywnych charakteryzujących daną osobę. To pozytywne myślenie o sobie.
Pomocy w określeniu swoich mocnych stron można także szukać:
•	u pedagoga lub psychologa szkolnego (jeżeli jest się uczniem), 
•	u pedagoga lub psychologa w poradni psychologiczno-pedagogicznej (dla uczniów), 
•	u doradcy zawodowego - w Szkolnym Ośrodku Kariery
•	 w Studenckim Biurze Karier (jeżeli jest się studentem lub absolwentem i na terenie uczelni jest takie biuro), 
•	w agencjach doradztwa zawodowego (są to instytucje pozarządowe prowadzone przez fundacje i stowarzyszenia lub komercyjne 
?
Dobre przygotowanie do poszukiwania pracy to przede wszystkim dobre poznanie siebie - swoich mocnych stron, umiejętności, wiedzy, kwalifikacji, predyspozycji osobistych                        i możliwości. Może to pomóc każdej osobie aktywnie poszukującej pracy, a szczególnie osobie niepełnosprawnej. 
ęki bilansowi umiejętności i mocnych stron można dowiedzieć się wiele o sobie                         i uporządkować tę wiedzę. Można zorientować się, jakie cechy się posiada, a nad czym należy jeszcze popracować i co uzupełnić. Rzetelnie dokonany bilans umiejętności i mocnych stron pomoże w przygotowaniu CV (życiorysu zawodowego), listu motywacyjnego oraz w skutecznej autoprezentacji w czasie rozmowy z pracodawcą. Po prostu będzie się wiedzieć, co powiedzieć o sobie.

żne jest, aby zastanowić się nad tym, co ma się dobrego i wartościowego do zaoferowania pracodawcy. Trudno jest mówić o swoich dobrych cechach, dlatego warto zastanowić się nad mocnymi stronami. Każdy je ma, trzeba tylko trochę "pogłówkować".
W czasie dokonywania bilansu mocnych stron warto zastanowić się także nad tym, co można jeszcze uzupełnić (np.: podjąć szkolenie komputerowe lub pogłębić znajomość języka obcego). Mówimy o swoich dobrych cechach i mocnych stronach, a nie po prostu opowiadamy życiorys.
                                                  Dla ułatwienia bilans powinien mieć formę pisemną.

Podziel kartę papieru na cztery części.  W miejscu przecięcia linii narysuj koło. W każdej części wpisz jedno z wymienionych pytań:
•	co umiem najlepiej robić? 
•	jakie mam cechy charakteru i usposobienie (moje zalety)? 
•	jakie cechy ma mój wygląd fizyczny (moje zalety)? 
•	w jakiej dziedzinie mam najwięcej wiedzy i doświadczeń?

Jeżeli wpisałeś już pytania, zabierz się za odpowiedzi. Zadbaj o to, by przy każdym pytaniu jako odpowiedź znalazły się przynajmniej trzy Twoje cechy lub umiejętności. Odpowiedzi wpisuj w odpowiednich częściach kartki - pod pytaniami. Myśl o sobie tylko w kategoriach pozytywnych i takie odpowiedzi wpisuj. Każdy ma dobre strony - Ty też.

Jeżeli udało Ci się wypełnić wszystkie pola rysunku - gratulujemy - dokonałeś bilansu umiejętności i mocnych stron. Pamiętaj, że w każde pole powinieneś wpisać co najmniej trzy cechy (im będzie ich więcej, tym lepiej). Przeczytaj bilans głośno - te dobre rzeczy opisują Ciebie. 
Dokonanie bilans pozwoli na uporządkowanie wiedzy na swój temat. Będzie bardzo przydatny przy pisaniu CV, listu motywacyjnego i przygotowaniu się do rozmowy z pracodawcą. Można dowiedzieć się, jak przedstawić swoją kandydaturę, a także, jakiej pracy szukać. Ważne by myśleć o sobie w kategoriach, co mogę zrobić, a nie - jakie mam ograniczenia.

Jeżeli ktoś ma trudności z tym zadaniem, powinien poszukać kogoś, kto nam pomoże. Osoby, która dobrze nas zna. Należy wytłumaczyć, na czym polega zadanie dokonania bilansu umiejętności i mocnych stron i poprosić o pomoc. Uprzedzić należy jednak wybraną osobę, że musi być obiektywna.
Mówienie o kimś w sposób pozytywny, nie oznacza prawienia komplementów. Pomagający nie powinien krytykować i oceniać, lecz wskazać sprawy, które powinno się jeszcze udoskonalić. To może być temat do wymiany poglądów - od innych osób można się wiele nauczyć. Szczególnie ważna jest pomoc osobom niepełnosprawnym, które niejednokrotnie mają zaniżoną samoocenę.