Przygarnij "pingwina"

	W dzisiejszych czasach trudno sobie wyobrazić normalne funkcjonowanie bez kontaktu z komputerem. Stykamy sie z nim na każdym kroku, nie zdając sobie z tego sprawy. Uruchamiając silnik samochodu, naciskając przycisk windy, włączając telewizor  czy też mikrofalówkę, pralkę lub inne urządzenie tak naprawdę wydajemy polecenie wykonania jakiejś czynności.
Jeśli część z nas jest tego świadoma, to zapewne tylko nieliczni zwracają uwagę na fakt, że korzystają z określonego oprogramowania, które zarządza tym właśnie komputerem.
	System operacyjny najprościej można by ująć jako zestaw programów pozwalających  interpretować maszynie nasze polecenia i je wykonywać. 
Pierwsze systemy operacyjne charakteryzowały sie tym, że nie posiadały interfejsu graficznego, a wszystkie komendy należało wpisywać ręcznie. Było to dość uciążliwe i nie każdy był w stanie sobie z tym poradzić.
Powstanie graficznych "nakładek" na te właśnie "komendy" zapoczątkowało rozwój interfejsów graficznych. Dziś już mało kto potrafi wykonać pewne operacje bez myszki czy chociażby widoku pulpitu. Rozwój technik informatycznych i informacyjnych wymusił stosowanie narzędzi wspomagających pracę z komputerem. Zaawansowane programy graficzne, edytory tekstu, przeglądarki internetowe i inne programy użytkowe przytłaczają swoimi możliwościami, których wykorzystanie byłoby bardzo trudne (może nawet awykonalne) z poziomu linii komend.
	Na czele takich właśnie systemów operacyjnych plasują sie produkty firmy Microsoft. 
Seria Windows na stałe "wkomponowała się" w widok włączonego komputera. Myślę, że ciężko byłoby spotkać kogoś, kto mając do czynienia z komputerem nigdy nie miał sposobności pracy na jednym z systemów operacyjnych firmy z Redmont. Długie lata egzystencji na rynku techniki komputerowej, doświadczenie oraz funkcjonalność spowodowała, że Microsoft stał się pewnego rodzaju monopolistą. Ale czy utrzyma swój status?
	W 1991 roku na bazie Unix-a powstał system operacyjne Linux. Jego twórca - Linus Torvalds udostępnił go w sieci za darmo i oczekiwał opinii. Wbrew pozorom, spotkał się z bardzo głośnym odzewem, który wytyczył dalszą drogę Linux-a.
Mijają kolejne lata, a rozwój tego systemu staje sie coraz bardziej dynamiczny. Współtworzy go już nie grupka kilku osób, ale społeczność całego internetowego świata, która poprzez swoje propozycje, gotowe rozwiązania czy też słowa krytyki determinuje dalszy rozwój. 
Powoli słowo "Linux" zaczyna być kojarzone w szerszych gremiach i zauważane przez użytkowników domowych komputerów. Na bazie źródeł jądra tego systemu powstaje szereg różnych wersji, w tym płatnych i darmowych.
	O wadach i zaletach Linux-a można przekonać się samemu. W końcu koszty ograniczone są praktycznie do nośnika (CD/DVD) i czasu, jaki poświęcimy na jego poznawanie.
Muszę tu dodać, że aby zobaczyć "pingwina" (symbol Linux-a) w akcji wystarczy pobrać obraz ISO dowolnej dystrybucji LIVE. Najprostsza do uruchomienia i nie zadająca wielu kłopotliwych pytań jest dystrybucja Linux Knoppix, dostępna w internecie bez żadnych zobowiązań. Po "wypaleniu" płytki startowej restartujemy komputer. Musimy tylko pamiętać, aby w napędzie, z którego będziemy uruchamiać system znajdowała się nasza płyta. W zasadzie to wszystko - czekamy kilka sekund i system zaczyna się ładować. Jeśli nasz komputer jest w miarę szybki i posiada minimum 256MB pamięci RAM to będziemy mogli skorzystać z wielu dużych aplikacji (w tym gier) i bliżej przyjrzeć się temu systemowi.
I tu zwracam uwagę na fakt, że system ten pracuje w pamięci operacyjnej RAM, tworząc na dysku tylko plik tymczasowy, który po wylogowaniu się z Knoppix-a powinien zostać automatycznie (nie zawsze) usunięty. Skutkiem takiej pracy możliwy jest brak dostępu do kilku aplikacji związanych z konfiguracją sprzętu.
Jeśli natomiast ktoś zdecyduje się na instalacje, wówczas polecam poczytać niżej.
                
	INSTALACJA

	Zanim zainstalujemy określoną wersję Linux-a powinniśmy dowiedzieć się trochę więcej o naszym sprzęcie, a także o wymogach stawianych przez określoną wersję. Z doświadczenia mogę powiedzieć, że gdyby do maszyny do pisania dołączyć stacje dyskietek i trochę większy wyświetlacz to moglibyśmy popróbować uruchomić instalację Linux-a :-). Oczywiście, im słabszy sprzęt tym system bardziej okrojony i pozbawiony "grafiki". Niemniej jednak komputer x486, 64MB pamięci RAM i dysk twardy ok.2 GB pozwala na pracę w trybie graficznym. Nie jest to jednak "błyskawica", ale ... .
	Instalowanie tego systemu nie jest tak trudne, jakby mogło sie wydawać. Do dyspozycji mamy dwie możliwości - praca myszką w trybie graficznym lub klawiaturą w trybie tekstowym (zalecane na słabych komputerach). Nie oznacza to, że wszystkie komendy musimy wpisywać - po prostu ukazują nam się pola wyboru i za pomocą klawiatury (TAB, SPACJA, ENTER) przełączamy się pomiędzy nimi.
Istotnym elementem jest podział dysku twardego. Aby być zadowolonym z pracy na komputerze zalecałbym przeznaczyć ok. 10 GB, które to miejsce dzieli się na 3 lub 4 partycje. Warto jednak pamiętać o tym, że:
- system Linux może być zainstalowany z innymi systemami operacyjnymi,
- reinstalacja któregokolwiek systemu znajdującego się na dysku może wyłączyć nam dostęp do Linuxa (wówczas należy skorzystać z funkcji RESCUE po starcie z CD1) i przywrócić stan poprzedni),
- nazwy partycji są inne niż spotykane w innych systemach,
- zawsze dokładnie zapoznać się z instrukcją instalacji przed jej rozpoczęciem,
- jeśli instaluję pierwszy raz Linux-a najlepiej zrobić to na pojedynczym dysku, który w razie niepowodzenia można sformatować,
- instalacja w wielu wersjach językowych, również polskiej (z reguły 2-3 pierwsze komunikaty po angielsku).
- zawsze oprócz konta ROOT (administrator) stwórzmy konto zwykłego użytkownika, na którym będziemy pracować czy surfować w internecie (na koncie ROOT niektóre aplikacje są domyślnie blokowane ze względu na bezpieczeństwo systemu),
	Gdy już przeszliśmy instalację pozostaje nam już tylko cieszyć się mnogością aplikacji i programów, jakie dostaliśmy z systemem za darmo.
      
	ZAWARTOŚĆ

	Restart po instalacji i komputer jest już gotów do pracy. Logujemy się i działamy. Wstępne ustawienia systemu są wprowadzane podczas instalacji i pierwszego uruchomienia po instalacji. Możemy sobie dobrać wystrój szaty graficznej, skonfigurować urządzenia i przystąpić do działania.
Liczba pakietów, jaką otrzymujemy do dyspozycji jest ogromna. Edytory tekstu, dźwięku, grafiki są  w wielu przypadkach odpowiednikami komercyjnych programów ogólnie znanych i powszechnie używanych, chociaż posiadają inny wygląd. Zaawansowane narzędzia programistyczne, do tworzenia programów, ich kompilacji i testowania. Rozbudowane programy do zarządzania siecią komputerową jak też tworzenia serwerów i stron www, ftp i baz danych, bazy danych oraz kilka różnorodnych odtwarzaczy audio-wideo w większości z zestawem kodeków. Taki mniej więcej zestaw otrzymujemy po standardowej instalacji systemu. Resztę potrzebnych nam pakietów możemy sobie doinstalować.
Proces instalacji dodatkowych programów powinien przebiegać z konta administratora (ROOT), niemniej jednak aplikacje będą dostępne dla wszystkich użytkowników (jeśli akurat nie maja na nie nałożonych ograniczeń). 

	PRACA

Linux jest systemem wieloużytkownikowym z zaawansowanymi możliwościami konfiguracji kont poszczególnych użytkowników. Każdy z nich może sobie dowolnie ustawić skróty klawiatury, dźwięki, wygląd pulpitu i wiele innych komponentów. Aplikacje związane z konfiguracja całego systemu są chronione hasłem i tylko ROOT ma do nich prawo. Nikt poza nim nie jest w stanie zmienić parametrów systemu (chyba, że zna hasło).
	Podczas pracy może sie okazać, że musimy coś zmienić jako ROOT w danej aplikacji. Taką możliwość daje nam przełączenie się na inny pulpit (np. 16 lub 17) albo w tryb konsoli (linia komend).  W takim przypadku nie musimy restartować całego systemu, a jedynie tę aplikację (nie zawsze)! Jest to bardzo wygodne biorąc pod uwagę, że na tym samym komputerze w tym samym czasie pracuje na przykład ktoś w połączeniu zdalnym z drugiego końca biura (a może świata?). 
	Linux jest chyba najlepszym systemem do tworzenia aplikacji wieloplatformowych. Dostępne języki programowania wraz z kompilatorami pozwalają na napisanie nie tylko prostych komunikatów w stylu "Hello world", ale nawet bardzo zaawansowanych narzędzi. C, C++ to tylko część tego, co możemy tu spotkać. Dodam, że po napisaniu aplikacji możemy ją skompilować i przetestować dzięki różnorodnym emulatorom.
	W dziedzinie tworzenia stron internetowych mamy do dyspozycji dwa proste w obsłudze narzędzia: Quanta Plus oraz Nvu. Wspierają one nie tylko HTML, ale także PHP z możliwością podglądu naszej twórczości i ewentualnej korekty błędów. 
Zaawansowane projekty serwisów internetowych możemy bez konieczności wysyłania na obce serwery sprawdzić na lokalnym serwerze, który otrzymujemy po zainstalowaniu pakietu APACHE.  
        
	ROZRYWKA

	Jeśli chodzi o multimedia to w większość urządzeń jest rozpoznawana (aparaty cyfrowe, kamery, skanery, karty dźwiękowe). Czasami nie oznacza to, że są one obsługiwane w pełni lub w ogóle. Wówczas niezbędne jest odszukanie odpowiednich narzędzi w internecie lub w oprogramowaniu zawartym razem z dystrybucją. Warto tu dodać, że pojęcie "sterownik urządzenia" ma tu inne znaczenie. Czasami jest on tworzony przez samego użytkownika poprzez dopisanie lub edycję jednego pliku tekstowego. Przydatna jest znajomość języka angielskiego (a przynajmniej słownik). Wszystkie komendy wydawane są w tym języku od początku istnienia komputera, tak więc nie powinno to być czymś zaskakującym.
	Użytkownicy komunikatorów internetowych powinni być także zadowoleni - popularne Gadu-Gadu zastąpione jest tu przez Kadu. W pełni kompatybilny "gadacz" z możliwością szyfrowania danych i tekstu rozmowy! Połączenie głosowe - proszę bardzo; program Skype pracuje też i tu.
	Do przeglądania stron internetowych możemy używać kilku przeglądarek. Domyślnie instaluje się Konqueror i Mozilla. Ale do tego możemy sobie zainstalować Operę, Firefoxa i wiele innych, które pojawiają się co jakiś czas. 
Jako ciekawostkę dodam, że na komputerze pracującym tylko w trybie tekstowym (jakaś stara maszyna x486 z monochromatycznym monitorem) możemy także surfować po internecie! Wszystko za sprawą przeglądarki Lynx. Ograniczeniem jest tylko brak obrazków, ale odpowiednia wtyczka rozwiązuje ten problem.

	BEZPIECZEŃSTWO W SIECI

	Jak każdy system przeznaczony do pracy sieciowej, Linux posiada cała gamę zabezpieczeń.
Począwszy od wymogów uprawnień użytkowników do danej aplikacji aż do "zapory ogniowej". System ten w rękach administratora znającego się na swojej "robocie" staje się twierdzą, której zdobycie, jeśli jest możliwe, wymaga nie lada trudu i czasu. Najczęstszą przyczyną dostania się intruza do systemu jest brak kontroli właśnie ze strony "admina", który lekceważy ostrzeżenia systemu lub ich nie potrafi zinterpretować. 
Zaawansowane narzędzia skanowania sieci czy tez komputerów znajdujących się w danej sieci pozwalają na lokalizowanie zagrożeń i ich eliminację.
	Problem wirusów, programów adware czy też spyware jest tu marginalny. Aby taka aplikacja mogła się rozprzestrzenić, musiałaby posiadać prawa ROOT i zostać "wpisana" do plików systemowych. Samo uruchomienie się w pamięci RAM komputera nie wystarcza, by zainfekować cały system, a jedynie program, w którym się uruchomiła. Z reguły po restarcie tego programu "szpieg" kończy pracę. Ponadto, jak już wspominałem, każdy Linux może być zupełnie inaczej skonfigurowany. Pliki systemowe mogą się znajdować w zupełnie różnych miejscach na dysku (dyskach) co znacznie utrudnia rozprzestrzenianie się "intruzów". Konfiguracja programów monitorujących pracę systemu (np. Superkaramba) pozwala na wyświetlenie informacji o zagrożeniu na monitorze, a nawet wysłanie SMS-a lub email-a do administratora danego komputera (sieci). 
	Jak przystało na porządny system sieciowy, udostępnianie drukarek, plików, praca grupowa, serwer www, ftp, serwer proxy czy firewall jest tu podstawą. Zarządzanie takim "molochem" wymaga nieco wiedzy i doświadczenia, jednak nie jest to jakaś wielka tajemnica, ponieważ zawsze można ją odszukać na forach i portalach internetowych, poświęconych tym sprawom. Inwencja twórcza administratora takiego "zestawu" determinuje jego pracę i bezpieczeństwo. Do ciekawostek należy fakt, że pomimo dostępu do rozwiązań konfiguracyjnych Linux-a liczba włamań na serwery jest niewielka, pomimo licznych prób. Włamanie na komputer domowy również nie jest tak proste, jakby się wydawało. Jeśli ktoś obawia się o swoje dane w dowolnym momencie może ustawić poziom bezpieczeństwa na maksymalny: "paranoidalny". Niestety, w takim przypadku wiele programów, w tym komunikatory, może odmówić współpracy. Ustawienie poziomu "średniego" w zasadzie jest wystarczające, nie mówiąc o "wysokim".

	PODSUMOWANIE

	Jestem użytkownikiem Linux-a od blisko 10 lat i mogę stwierdzić, że nie zawiodłem się na nim ani razu. Praca, jaką wykonuje to nie tylko pisanie tekstów, tworzenie serwisu internetowego (http://przemysl.idn.org.pl), ale także obróbka grafiki, projektowanie obwodów drukowanych oraz diagnozowanie usterek sprzętu elektronicznego. System ten w 100% spełnia moje oczekiwania. Jest niesamowicie stabilny, a możliwości konfiguracyjne tu dostępne pozwalają mi na wykonywanie wielu testów sprzętu komputerowego. Wyniki tych badań są adekwatne do stanu faktycznego, a nie założeń producenta, chociaż w większości się pokrywają lub są bardzo zbliżone.
	Pierwszy kontakt z Linux-em był dla mnie wielkim wyzwaniem, ponieważ mnogość plików konfiguracyjnych oraz architektura tego systemu wyglądała nieco inaczej niż w obecnych dystrybucjach. Ponadto dostęp do opisów wielu funkcji nie był tak powszechny jak dziś. Po kilkunastu podejściach wyinstalowałem go ze względu na brak miejsca na dysku. Kilka miesięcy później powróciłem do walki z "pingwinem" i tym razem odniosłem sukces. Wkrótce zrezygnowałem z drugiego systemu, który stał się tylko balastem. Instalacja modemu i pierwsze połączenie z internetem na tej platformie było dla mnie zaskoczeniem. Dokładne naliczanie czasu połączenia, brak dialerów, wirusów i skryptów blokujących możliwość rozłączenia w standardzie po prostu mnie urzekło :). Z czasem nauczyłem się "rozumieć" ten system.
	Obecnie nie wyobrażam sobie "współpracy" z inną platformą. Komfort pracy jest wysoki, a wszelkie decyzję podejmuję tylko ja, a nie "automatyczny pilot", który wcześniej czy później doprowadzi do katastrofy, jak to ma miejsce w innych konkurencyjnych, płatnych systemach operacyjnych. 
Stabilność jaką utrzymuje Linux porównałbym do skały. Jedyne co może wytrącić go z równowagi to testy jakie czasami wykonuję będąc w pełni świadomy tego co się wydarzy lub uszkodzenie dysku twardego, chociaż i wtedy można większość danych spokojnie odzyskać "domowym sposobem" przy użyciu dostępnych w systemie narzędzi. 
	Według mnie Linux zasługuje w pełni na to, by stał się systemem nieodzownym w pracy dydaktycznej nie tylko przedmiotów z dziedziny informatyki, ale również matematyki, fizyki, chemii, czy też języków obcych, ze względu na dostęp do odpowiednich pakietów dydaktycznych, w przeważającej części za darmo.
Jeśli ktoś poszukuje niezawodnego systemu operacyjnego to gorąco polecam właśnie Linux-a, który oprócz wyżej wymienionych cech jest legalnym darmowym systemem operacyjnym, który stale się rozwija i zyskuje coraz większe grono zwolenników.

Jako ciekawostkę mogę powiedzieć, że w głównej mierze jest to system tworzony przez hakerów dla hakerów i administratorów sieci komputerowych.

http://pl.wikipedia.org/wiki/Jądro_systemu_operacyjnego
http://www.phys.uni.torun.pl/~duch/books-fsk/historia/historia.html
http://pl.wikipedia.org/wiki/ENIAC
http://pl.wikipedia.org/wiki/Karta_perforowana
http://pl.wikipedia.org/wiki/Język_programowania
http://pl.wikipedia.org/wiki/System_operacyjny